دانشگاه الزهرا (س)
دانشکده علوم اجتماعي و اقتصادي
پايان نامه
جهت اخذ درجه کارشناسي ارشد
رشته جامعه شناسي
عنوان:
استاد راهنما:
دکتر شراره مهديزاده
استاد مشاور:
دکتر علي رجبلو
دانشجو:
مونا کماندار افشار
مهر89
من خدايي دارم که در اين نزديکي ست
مهربان
خوب
گاهگاهي سخني مي گويد با دل کوچک من ساده تر از سخن ساده من
او مرا مي فهمد
او مرا مي خواند
نام او ذکر من است
در غم و در شادي چون به غم مي نگرم ، آن زمان مي خندم
که
خدايار من است
که خدا در همه جا ياد من است
او خدايي است که مرا مي خواهد
او خدايي است که مرا مي خواند…
?
به پاس زحمات و حمايتهاي بي دريغشان …
تقديم و تشکر:
با تقديم مراتب تقدير و سپاسگزاري به محضر گرامي استاد ارجمند ، سرکار خانم دکتر شراره مهديزاده که در تهيه و تدوين رساله حاضر ، با راهنماييهاي سازنده خود مرا صميمانه ياري فرموده اند .
و با تقديم تشکر و امتنان به محضر شريف استاد بزرگوار جناب آقاي دکتر علي رجبلو که در تکوين اين رساله ، مرا مورد لطف قرار داده اند .
و تقديم و تقدير از تمامي بزرگواران و دوستاني که در مراحل تدوين اين رساله مرا همراهي نموده اند.
چکيده
پژوهش حاضر با عنوان ” بررسي رابطه استفاده از تلويزيون با نگرش به حقوق شهروندي ” درصدد است تا به بررسي رابطه تلويزيون به عنوان متغير مستقل با دو شاخص ميزان مواجهه ( کل ساعات تماشا ) و نحوه مواجهه با شهروندي به عنوان متغير وابسته با سه مقوله حقوق مدني ، حقوق اجتماعي و حقوق سياسي بپردازد . در اين پژوهش از نظريه پرورش ، نظريه استفاده و خشنودي و نظريه کانوني مارشال جهت چارچوب نظري استفاده شده است .
روش تحقيق در اين پژوهش پيمايش و ابزار گردآوري اطلاعات پرسشنامه مي باشد . جمعيت آماري سرپرست يا همسر سرپرست در خانوارهاي عادي ساکن مناطق 1 ، 13 و 22 شهرتهران و در محدوده سني 64-20 سال مي باشند . نمونه گيري به روش خوشه اي چند مرحله اي انجام يافته و حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 400 نفر تعيين شده است .
جهت آزمون فرضيات ، آزمون T ،F وr پيرسون و همچنين تحليل رگرسيون و تحليل مسير مورد استفاده قرار گرفته است .
يافته هاي پژوهش بر حسب محاسبه ضريب همبستگي پيرسون مبين عدم وجود رابطه معنادار استفاده از تلويزيون با نگرش به حقوق شهروندي مي باشد .
متغيرهاي ميزان مواجهه ، نحوه مواجهه ،اعتبار رسانه ، جنس ، سن ، تعداد افراد خانوار ، وضعيت تأهل ، پايگاه اقتصادي – اجتماعي و قوميت با نگرش به حقوق شهروندي رابطه معناداري نداشتند . ولي متغيرهاي انگيزه تماشا و انتخاب آگاهانه برنامه هاي تلويزيون با نگرش به حقوق شهروندي رابطه معناداري داشتند.
کليد واژه : حقوق شهروندي ، ميزان مواجهه ، نحوه مواجهه ، انگيزه تماشا ، انتخاب آگاهانه
فهرست مطالب
عنوان صفحه
???
فصل اول : کليات
1-1. مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………2
1-2. بيان مسآله تحقيق……………………………………………………………………………………………………………………..6?
1-3. اهميت و ضرورت تحقيق…………………………………………………………………………………………………………11?? ?1-4. اهداف تحقيق………………………………………………………………………………………………………………………15???
1-5. سؤالات تحقيق………………………………………………………………………………………………………………………16??
فصل دوم : ادبيات تحقيق
1-2. مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………….18
2-2.تحقيقات داخلي……………………………………………………………………………………………………………………….18
2-2-1. شهروندي……………………………………………………………………………………………………………………………18
2-3.تحقيقات خارجي…………………………………………………………………………………………………………………….27
2-3-1. شهروندي………………………………………………………………………………………………………………………….27
2-3-2. نقش و تأثير رسانه تلويزيون…………………………………………………………………………………………………30
2-4. نتيجه گيري از مروري بر ادبيات تحقيق…………………………………………………………………………………….33
2-5. مفهوم نگرش……………………………………………………………………………………………………………………….34
2-5-1. تعريف نگرش…………………………………………………………………………………………………………………..34
2-5-2. ساخت نگرش………………………………………………………………………………………………………………….35
?2-5-3. تئوري فيش باين و آيزن……………………………………………………………………………………………………37
2-6. مفهوم شهروند و شهروندي…………………………………………………………………………………………………….38
2-6-1. تعريف شهروند و شهروندي…………………………………………………………………………………………………38
2-6-2.حقوق شهروندي………………………………………………………………………………………………………………….41
2-7. طرح نظري تحقيق…………………………………………………………………………………………………………………43
2-7-1. خطوط تحليل در نظريه اجتماعي شهروندي تلويحي…………………………………………………………………46
2-7-1-1. شهروندي در نظريه اجتماعي جامعه مدني /انقلابي مارکس……………………………………………………47
2-7-1-2. شهروندي در نظريه مدرنيته ماکس وبر………………………………………………………………………………47
2-7-1-3. شهروندي در نظريه عضويت اجتماعي شهري دورکيم………………………………………………………….47
2-7-1-4. شهروندي در نظريه اجتماع گزلشافتي تونيس………………………………………………………………………48
2-7-1-5. شهروندي در نظريه توسعه مدرنيته پارسونز………………………………………………………………………..49?
2-7-1-6. خطوط تحليل در نظريه اجتماعي شهروندي کانوني مارشال…………………………………………………51
2-7-1-7. خطوط تحليل در نظريه اجتماعي شهروندي فراگير ترنر……………………………………………………….52
2-7-1-8. نظريه حوزه عمومي /حوزه خصوصي هابرماس…………………………………………………………………54
2-7-1-9. تلفيق و ترکيب نظريه هاي اجتماعي شهروندي……………………………………………………………………60
2-8. چارچوب نظري……………………………………………………………………………………………………………………60
2-8-1. نظريه اجتماعي شهروندي کانوني مارشال………………………………………………………………………………60
2-8-1-1. تعريف شهروندي……………………………………………………………………………………………………………62
2-8-1-2. گسترش تاريخي شهروندي……………………………………………………………………………………………….62
2-8-1-3. ابعاد سه گانه شهروندي…………………………………………………………………………………………………..63
2-9 نظريه پرورش…………………………………………………………………………………………………………………………67
2-9-1. روش تحقيق در نظريه پرورش……………………………………………………………………………………………….69
2-9-2. انتقادات به نظريه پرورش……………………………………………………………………………………………………..71
2-10. رويکرد استفاده و رضامندي……………………………………………………………………………………………………75
2-10-1. مخاطب شناسي………………………………………………………………………………………………………………..78
2-11. نتيجه گيري…………………………………………………………………………………………………………………………..80
مدل تحليلي تحقيق……………………………………………………………………………………………………………………….83
فرضيات تحقيق…………………………………………………………………………………………………………………………….84
فصل سوم : روش شناسي????
3-1. واحد تحليل………………………………………………………………………………………………………………………86
3-2. معرفي جمعيت مورد مطالعه………………………………………………………………………………………………….86
3-3. ابزار جمع آوري داده ها………………………………………………………………………………………………………87
3-4 تعريف مفاهيم……………………………………………………………………………………………………………………..89
3-4-1. تعاريف نظري مفاهيم…………………………………………………………………………………………………………89
3-4-1-1. متغيرهاي مستقل…………………………………………………………………………………………………………….89
3-4-1-2 متغير وابسته……………………………………………………………………………………………………………………91
3-4-1-3. متغير واسط…………………………………………………………………………………………………………………..92
3-4-2. تعاريف عملياتي مفاهيم……………………………………………………………………………………………………..98
3-4-2-1. متغير مستقل :استفاده از تلويزيون……………………………………………………………………………………..98?
3-4-2-2. متغير وابسته…………………………………………………………………………………………………………………99
3-4-2-3. متغير واسط…………………………………………………………………………………………………………………..101
3-2-2-4. متغيرهاي زمينه اي…………………………………………………………………………………………………………102
3-5. شيوه اجرا……………………………………………………………………………………………………………………………103
3-6. تکنيک هاي آماري و استخراج داده ها…………………………………………………………………………………….103
3-7. جمعيت آماري و نمونه………………………………………………………………………………………………………..104
3-7-1. جمعيت آماري………………………………………………………………………………………………………………..104
3-7-2. نمونه گيري……………………………………………………………………………………………………………………104
3-7-3. مراحل نمونه گيري خوشه اي چند مرحله اي………………………………………………………………………107
3-7-4. حجم نمونه……………………………………………………………………………………………………………………107
3-8. اعتبار و پايايي……………………………………………………………………………………………………………………109
3-8-1. اعتبار …………………………………………………………………………………………………………………………..110
3-8-2. پايايي…………………………………………………………………………………………………………………………..110
فصل چهارم:يافته هاي تحقيق
4-1. مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………….113
4-2. يافته هاي توصيفي………………………………………………………………………………………………………………113
4-3. بررسي ويژگيهاي جمعيت شناختي ……………………………………………………………………………………….113
4-4. متغيرهاي مستقل………………………………………………………………………………………………………………….125
4-4-1.ميزان مواجهه ………………………………………………………………………………………………………………….125
4-4-2.محتواي مواجهه……………………………………………………………………………………………………………..129
4-5.متغيرهاي واسط………………………………………………………………………………………………………………….133
4-5-1.انتخابگري………………………………………………………………………………………………………………………133
4-5-2.انگيزه تماشا…………………………………………………………………………………………………………………….134
4-5-3.اعتبار رسانه……………………………………………………………………………………………………………………..136
4-6. بررسي فرضيات تحقيق………………………………………………………………………………………………………….149
4-7.تحليل رگرسيون…………………………………………………………………………………………………………………….161
4-8. تحليل مسير…………………………………………………………………………………………………………………………???
فصل پنجم :نتيجه گيري
5-1. مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………..???
5-2 . مروري بر يافته هاي تحقيق…………………………………………………………………………………………………….???
5-3. نتيجه گيري………………………………………………………………………………………………………………………….???
5-4. پيشنهادات………………………………………………………………………………………………………………………….???
5-5. محدوديت هاي تحقيق………………………………………………………………………………………………………….???
????????فهرست منابع فارسي………………………………………………………………………………………………………………….???
فهرست منابع انگليسي……………………………………………………………………………………………………………………???
فهرست جداول
جدول 3-1. تعريف عملياتي استفاده از تلويزيون…………………………………………………………………………….98
جدول3-2. تعريف عملياتي نگرش به حقوق شهروندي (بُعد احساسي)………………………………………………99
جدول3-3. تعريف عملياتي نگرش به حقوق شهروندي ( بُعد عملي)…………………………………………………100
جدو ل 3-4. تعريف عملياتي متغير واسط………………………………………………………………………………………101
جدول 3-5. تعريف عملياتي متغيرهاي زمينه اي………………………………………………………………………………102
جدول 3-6. نمونه گيري از مناطق 22 گانه تهران……………………………………………………………………………..105
جدول 3-7. ميزان آلفاي متغيرها……………………………………………………………………………………………………111
جدول 4-1. توزيع نسبي جمعيت برحسب جنسيت پاسخگو………………………………………………………………114
جدول4-2. توزيع نسبي جمعيت برحسب سن پاسخگو……………………………………………………………………..115
جدول4-3. توزيع نسبي جمعيت برحسب وضعيت تأهل پاسخگو……………………………………………………..116
جدول4-4. توزيع نسبي جمعيت بر حسب قوميت پاسخگو……………………………………………………………….117
جدول4-5. توزيع نسبي جمعيت مورد بررسي برحسب سمت پاسخگو………………………………………………..118
جدول4-6. توزيع نسبي جمعيت برحسب مناطق مورد بررسي ……………………………………………………………118
جدول4-7. توزيع نسبي جمعيت برحسب وضعيت فعاليت پاسخگو…………………………………………………….120
جدول4-8. توزيع نسبي جمعيت برحسب شغل پاسخگو…………………………………………………………………….121
جدول4-9. توزيع نسبي جمعيت برحسب ميزان تقريبي درآمدماهانه………………………………………………………122
جدول4-10. توزيع نسبي جمعيت بر حسب واحد مسکوني………………………………………………………………….123
جدول4-11. توزيع نسبي جمعيت برحسب وضعيت رفت و آمد پاسخگو………………………………………………123
جدول4-12. توزيع نسبي پاسخگويان برحسب مدت اقامت در تهران…………………………………………………….124
جدول4-13. توزيع نسبي جمعيت بر حسب تماشاي تلويزيون………………………………………………………………125
جدول4-14. توزيع نسبي جمعيت برحسب ميزان تماشاي تلويزيون……………………………………………………….126
جدول4-15. توزيع نسبي جمعيت برحسب تماشاي تلويزيون در طول هفته……………………………………………126
جدول4-16. توزيع نسبي جمعيت برحسب تماشاي تلويزيون در شب و روز گذشته……………………………….127
جدول4-17. توزيع نسبي جمعيت برحسب تماشاي تلويزيون در روز غير تعطيل……………………………………127
جدول4-18.توزيع نسبي جمعيت برحسب تماشاي تلويزيون در روز تعطيل………………………………………….128?
جدول4-19. توزيع نسبي جمعيت برحسب اولويت در تماشاي شبکه ها………………………………………………129?
جدول4-20.توزيع نسبي جمعيت برحسب تماشاي انواع برنامه هاي آموزشي………………………………………..130
جدول4-21توزيع نسبي جمعيت برحسب محتواي مواجهه……………………………………………………………………131
جدول4-22.توزيع نسبي روش انتخاب برنامه ها………………………………………………………………………………133
جدول4-23.توزيع نسبي انگيزه تماشا…………………………………………………………………………………………….134
جدول4-24 توزيع نسبي جمعيت برحسبمنبع کسب اخبار داخلي……………………………………………………….137
جدول4-25. توزيع نسبي جمعيت برحسب منبع کسب اخبار خارجي………………………………………………….137
جدول4-26. توزيع نسبي پاسخگويان بر حسب اعتبار دادن به تلويزيون در کسب اخبار داخلي……………….138
جدول 4-27. توزيع نسبي جمعيت برحسب اعتبار دادن به تلويزيون در کسب اخبار خارجي………………….139
جدول4-28. توزيع نسبي طيف گويه هاي شاخص حقوق شهروندي……………………………………………………140
جدول 4-29. ميزان توجه صداو سيما به شاخص هاي شهروندي………………………………………………………..142
جدول4-30. توزيع نسبي نگرش به حقوق شهروندي در بعد احساسي………………………………………………..144
جدول 4-31. توزيع نسبي نگرش به حقوق شهروندي در بعد عملي……………………………………………………145
جدول شماره 4-32. توزيع نسبي پاسخگويان بر حسب نگرش به حقوق شهروندي………………………………..146
جدول 4-33. توزيع نسبي پاسخگويان بر حسب نگرش به حقوق سياسي…………………………………………….146
جدول 4-34. توزيع نسبي پاسخگويان بر حسب نگرش به حقوق اجتماعي………………………………………….147
جدول 4-35. توزيع نسبي پاسخگويان بر حسب نگرش به حقوق مدني……………………………………………….148
جدول 4-36. ضريب همبستگي فرضيه 1 ………………………………………………………………………………………..150
جدول 4-37. ضريب همبستگي فرضيه 1 به تفکيک شاخص هاي شهروندي ( حقوق اجتماعي )………………151
جدول 4-38. ضريب همبستگي فرضيه 1 به تفکيک شاخص هاي شهروندي ( حقوق مدني )……………………152
جدول 4-39. ضريب همبستگي فرضيه 1 به تفکيک شاخص هاي شهروندي ( حقوق سياسي )………………….152
جدول 4-40. ضريب همبستگي جنس?? با حقوق شهروندي ………………………………………………………………..153
جدول 4-41. ضريب همبستگي سن با حقوق شهروندي……………………………………………………………………..154
جدول 4-42. ضريب همبستگي فرضيه 2 به تفکيک تعداداعضاي خانواده……………………………………………..155
جدول 4-43. ضريب همبستگي درآمد با حقوق شهروندي………………………………………………………………..155
جدول 4-44. ضريب همبستگي مدت اقامت در تهران با حقوق شهروندي ………………………………………….156
جدول 4-45. ضريب همبستگي وضعيت تأهل با حقوق شهروندي………………………………………………………157
جدول 4-46. ضريب همبستگي قوميت با حقوق شهروندي……………………………………………………………….158
جدول 4-47. ضريب همبستگي فعاليت پاسخگو با حقوق شهروندي…………………………………………………..159
جدول 4-48. ضريب همبستگي شغل با حقوق شهروندي……………………………….??……………………….160??????
جدول 4-49 مدل رگرسيون چند متغيره………………………………………………………………………………………….162
جدول 4-50. عناصر متغيرهاي درون معادله براي پيش بيني نگرش به حقوق شهروندي…………………………..163
جدول4-51.روابط معنادار در دياگرام………………………………………………………………………………………………???
پيوست
نمونه پرسشنامه………………………………………………………………………………………………………………………….???
1-1 مقدمه
شهروندي از مهم ترين ايده هاي اجتماعي و يکي از مولّفه‌هاي مهم نظام‌هاي سياسي و دموکراتيک و شاخصي مهم براي نشان دادن تحقّق دموکراسي در جامعه است?. محتوا و مفهوم شهروندي ثابت نبوده و در طول تاريخ ، تغيير پيدا کرده است. شهروندي (انگليسي : citizen ship ) از مشتقات شهر (city??) است . شهروندي را قالب پيشرفته ” شهرنشيني ” مي دانند . به باور برخي از کارشناسان ، شهرنشينان هنگامي که به حقوق يکديگر احترام گذارده و به مسئوليت هاي خويش در قبال شهر و اجتماع عمل نمايند به ” شهروند ” ارتقاء يافته اند?. شهروندي تا پيش از اين در حوزه اجتماعي شهري بررسي مي شد، اما پس ازآن شهروندي مفاهيم خود را به ايالت وکشور گسترش داده است . امروزه نيز بسياري به “شهروندي جهاني1” مي انديشند . يک شهروند يک عضو رسمي يک شهر ، ايالت يا کشور است . اين ديدگاه ، حقوق و مسئوليت هايي را به شهروند يادآور مي شود که در قانون پيش بيني و تدوين شده است . از نظر حقوقي ، جامعه نيازمند وجود مقرراتي است که روابط تجاري ، اموال ، مالکيت ، شهرسازي ، سياسي و حتي مسائل خانوادگي را در نظر گرفته و سامان دهد . از اين رو از ديد شهري موضوع حقوق شهروندي ، روابط مردم شهر ، حقوق و تکاليف آنان دربرابر يکديگر?و اصول و هدف ها و وظايف وروش انجام آن است. (شکري ،1386 :80 ) در واقع حقوق شهروندي آميخته اي است از وظايف و مسئوليت هاي شهروندان در قبال يکديگر ، شهر و دولت يا قواي حاکم و مملکت و همچنين حقوق و امتيازاتي که وظيفه تأمين آن حقوق بر عهده مديران شهري ( شهرداري ) ، دولت يا بطور کلي قواي حاکم مي باشد . به مجموعه اين حقوق ومسئوليتها2 “حقوق شهروندي ” اطلاق ميشود( شکري،1386 : 72 ). مجموعه به هم پيوسته اي از حقوق، وظايف و تعهّدات و برخورداري برابر تمامي اعضاي جامعه از مزايا و منابع اجتماعي، اقتصادي، سياسي و فرهنگي، هسته مشترک تعاريف مختلف شهروندي است?. به تعبير فيتز پتريک، شهروندي بر دو اصل مبتني است : اوّل اين که دولت، تکثّرگرا و دموکراتيک باشد، زيرا دولت‌هاي ديکتاتوري و سلطنتي شهروند ندارند،بلکه داراي تبعه و رعيت هستند?. دوم اين که جامعه مدني بايد باز و آزاد باشد. شهروندي در جامعه‌اي تحقّق مي يابد که دولت و جامعه مدني عامل متعادل‌کننده يکديگر باشند??
شهروندي را مي توان به وضعيت اعضاي جامعه‌اي که آزاد، دموکراتيک و از لحاظ اجتماعي مساوات طلب هستند، اطلاق کرد. توجّه به اين نکته اهمّيت دارد که شهروندان هم حکمران و هم تبعه جامعه سياسي هستند، يعني از قوانين و مقرّراتي پيروي مي‌کنند که خودشان به وجود آورده اند. شهروندي اشاره به زندگي روز مره ، فعاليت هاي فردي و کسب و کار افراد اجتماع و همچنين فعاليت هاي اجتماعي ايشان دارد و بطور کلي مجموعه اي از رفتار و اعمال افراد است . شهروندي از اين منظر ، مجموعه گسترده اي از فعاليت هاي فردي و اجتماعي است . فعاليت هايي که اگر چه فردي باشند?،اما برآيند آنها به پيشرفت وضعيت اجتماعي کمک خواهد کرد . همچنين است مشارکت هاي اقتصادي ، خدمات عمومي ، فعاليتهاي داوطلبانه و ديگر فعاليتهاي اجتماعي که در بهبود وضعيت زندگي همه شهروندان مؤثر خواهد افتاد . در واقع اين نگاه ضمن اشاره به حقوق شهروندي مدون و قانوني در نگاه کلي تر به رفتارهاي اجتماعي و اخلاقي مي پردازد که اجتماع از شهروندان خود انتظار دارد (قسيم اخگر، 1385 :18 ). عضويت افراد در جوامع مدرن با موقعيت شهروندي آنان نشان داده مي شود. شهروندان داراي مجموعه گسترده‌اي از حقوق مدني، سياسي و اجتماعي هستند. در اين ميان يکي از اساسي‌ترين حقوق، حقّ مشارکت در قانون‌گذاري و حکومت است که شهروندي فعال3 به عنوان مبناي حاکميت مردمي بر پايه آن شکل ميگيرد. اين حقوق با مجموعه‌اي از وظايف و تعهّدات در قبال جامعه و دولت متوازن ميشوند. در مقابل، دولت ـ ملّت نيز بايد تمامي افرادي را که در قلمرو سرزمين آن زندگي مي کنند، تحت پوشش قرار دهد.به عبارت ديگر، شهروندي پيوندهاي ميان فرد و جامعه را در قالب حقوق، تعهّدات و مسووليت ها منعکس مي سازد و چارچوبي براي تعامل افراد، گروه ها و نهادها ارائه مي کند. در مورد اين پديده، تحقيقات بسياري از انديشمندان مختلف صورت گرفته است که عمدتاً بر کار تي.اچ.مارشال تمرکز داشته اند .
در اين ميان آموزش شهروندي در زمينه آموزش اين حقوق و تکاليف و مسئوليت ها بايد مورد توجه قرار گيرد. آموزش شهروندي بطور غير رسمي در خانه يا محل کار يا کارگاههاي آموزشي و يا بطور رسمي بصورت سر فصل درسي مجزا در مدارس و يا بصورت رشته تحصيلي دانشگاهي يا رسانه ملي در واقع به شهروندان مي آموزد که چگونه يک شهروند فعال ، آگاه و مسئول مي توانند باشند، در واقع مبناي اين آموزشها پرورش يک شهروند نمونه يا شهروند خوب يا ارائه يک الگوي شهروندي نيست، بلکه به آنان مي آموزد که چگونه تصميمات خود را با توجه به مسئوليت هايشان در قبال اجتماع و زندگي فردي خود اتخاذ کنند . تربيت شهروندي ، يکي از فروع شهروندي است . (برخورداري : 1381 ) شهروندي از دوران کودکي تا نوجواني آموزش داده مي شود و دولت نيز آموزش هاي لازم را در اختيار والدين و معلمان قرار مي دهد . يکي از ابزارهايي که دولت جهت آشنايي با حقوق و مسئوليت هاي شهروندي و نيز فهم و شناخت جامعه و آشنايي با فعاليت هاي اجتماعي به شهروندان از آن بهره مي برد رسانه ملي ( تلويزيون ) مي باشد ، که اين رسانه در آشنا کردن شهروندان به مسئوليت اجتماعي، فردي و…در سالهاي اخير اقداماتي را انجام داده است. .درواقع کار ويژه و اساسي در رسانه ها ، باز توليد و توزيع آگاهي است . اين آگاهي ما را قادر مي سازد تا به تجربه خود معنا بخشيده وادراک خود را شکل دهيم.
1-2 بيان مسأله تحقيق
موضوع اين رساله وارسي ، تحليل و تبيين رابطه استفاده از تلويزيون با نگرش به يک پديده اجتماعي نوپديد در جامعه ايران کنوني يعني شهروندي از چشم انداز جامعه شناسي است . شهروندي يكي ازمهمترين مفاهيم و ايده هاي اجتماعي است، كه در بازخواني رابطه فرد و جامعه كارايي دارد که در يک تعريف متعارف و مورد اجماع در جامعه شناسي شهروندي و نظريه هاي اجتماعي شهروندي به معناي” يک موقعيت و پايگاه اجتماعي مدرن براي تمامي اعضاي يک جامعه به مثابه عضويت اجتماعي است و حاوي مجموعه بهم پيوسته اي ازوظايف، حقوق ، تکاليف ، مسئوليت هاي برابر و همگاني فارغ از تعلقات قومي ، نژادي ، فرهنگي ، مذهبي و طبقاتي است که از طرف نظام حقوقي سياسي ( دولت ) نيز مورد حمايت قرار ميگيرد و در نهايت منجر به حس تعلق اجتماعي به جامعه و مشارکت اجتماعي – سياسي و برخورداري برابر از امتيازات و منابع مي شود” ( نجاتي حسيني ،1381 :1 ). ” شهروندي رابطه فرد و جامعه را در قالب حقوق و مسئوليت ها بازنمايي ميكندو هر دو عنصر فردگرايانه و جمع گرايانه را در خود دارد”. بدين ترتيب كه شهروندي ازيك طرف با اعطاي حقوق، فضاي لازم را به فرد مي دهد كه فارغ از هرگونه دخالت، منافع خود را دنبال نمايد و همچنين فرد را قادر مي سازد كه دستي در شكل دادن به نهادهاي حكومتي عمومي داشته باشد و از طرف ديگر بر مسئوليت هايي كه بايد براي پايداري جوامع سياسي و محيط طبيعي مان بپذيريم تاكيد مي كند. بنابراين تنها در اين بستر اجتماعي است كه روابط انساني پايدار بوده و حقوق، قابل تحقق است. (فالكس ،1381: 11-10). شهروندي با طرح اين تقاضا كه با همه‌ افراد به طور برابر رفتار شود، مي تواند ريشه هاي تنش اجتماعي را كه نظم اجتماعي را تهديد مي كند بخشكاند. شهروندي به مدد مجموعه حقوق ،وظايف و تعهداتش، راهي براي توزيع و اداره عادلانه منابع ازطريق تقسيم منافع ومسئوليت هاي زندگي اجتماعي ارائه مي كند.(فالكس،15:1381 ). اعضاي جامعه زماني مجال مشاركت?مي يابند كه نسبت به حقوق و وظايف و تعهدات خود از يكسو و حقوق و وظايف و مسئوليت هاي نهادهاي موجود از سوي ديگر آگاهي داشته و به آن عمل نمايند. اين شناخت و عمل به آن درگرو به رسميت شناختن شهروندي است. بنابراين شهروندي را مي توان هسته اصلي مشاركت اجتماعي و سياسي يك جامعه دانست و مشاركت فعال را تعريف كننده جزيي از حقوق و وظايف شهروندي به حساب آورد. پس به منظور تحقق جامعه اي سالم بايستي زمينه را براي تحقق شهروندي فراهم نمود. در ايران به علت تضاد حكومت استبدادي با مناسبات و مسئوليت پذيري شهروندي، هرگز نه مناسبات شهروندي درايران نهادينه شد و نه ايرانيان توانستند به خود به عنوان شهروند نگريسته و با درخواست حقوق و امتيازات شهروندي و مسئوليت پذيري نسبت به آن از هويت شهروندي برخوردار شوند. “از حيث جامعه شناسي تاريخي شهروندي ” شهروندي در ايران پس از انقلاب 57 به عنوان يک پديده مدرن و به صورت يک هسته اوليه تحت تأثير الزامات مدرنيستي و هم چنين نهادسازي هاي حقوقي – سياسي و بسترسازي هاي توسعه اي و حقوقي شکل گرفته است . ( نجاتي حسيني ، 1381 : 1 )
تمام نظريه پردازان شهروندي بر دو بُعد وظايف و حقوق شهروندي تأكيد مي كنند. تأكيد يك سويه و يك جانبه بر هريك از اين ابعاد دوگانه و عدم آگاهي كافي از ساير ابعاد كه ناشي از محقق نشدن شهروندي در بين افراد جامعه است، مي تواند براي هرجامعهاي مشكل ساز و بحران آفرين باشد. در ايران به دليل عدم برخورداري- آن هم براي قرنها- از حقوق شهروندي و تلقي از مردم به عنوان”عوام و رعايا”، از زمان انقلاب مشروطيت که بحث تجدد، محدود شدن سلطنت، پيدايش مجلس، دخالت مردم در سرنوشت جامعه خود و بالاخره شهروندي مطرح گرديد، به نحوي کاملا نامتعادل تنها بر حقوق شهروندي تاکيد روا شده است و کمتر سخني از وظايف شهروندي به ميان آمده است. اکثر افراد که طالب حقوق شهروندي هستند، وظايف همراه با آن را نمي شناسند و حاضر به انجام آن نيستند(پيران، 85: 9). “كاركرد اصلي شهروندي عبارت است از اداره جامعه بر طبق اصول احترام به حقوق ديگران و تعهد به ايفاي نقش در حفظ نهادهاي مشترك كه اين حقوق را پايدار مي دارند” . (فالكس،211:1381)
داشتن جامعه اي شهروند مدار مستلزم اين است که اعضاي جامعه آموزش هاي لازم شهروندي را دريافت نموده باشند و به عبارتي هويت شهروندي کسب نموده باشند . در نتيجه ،آموزش شهروندي از جمله موارد مورد توجهي است که بايد از طرق مختلف به آن اقدام شود و چنين باوري در سطح جامعه نشر يابد و مسئولين جامعه و متوليان فرهنگي از طريق ابزارهاي موجود مکلف به انتشار آن هستند . دولت مي بايست از طريق سازمان هايي که در اختيار دارد که مهترين آن ها مدارس و رسانه ها ( بويژه تلويزيون ) هستند ، نگرشها و تفکرات و آگاهي هاي لازم را در جامعه ايجاد کند . رسانه ها بويژه تلويزيون خود بمنزله پديده نو در جامعه به شمار مي روند که بر کليه وجوه زندگي انسان سايه افکنده و به آن ها سمت و سو مي دهند . پژوهش هايي که در زمينه اثر بخشي اين پديده بر مخاطبان صورت گرفته نشان مي دهد که وسايل ارتباط جمعي ، خاصه تلويزيون ، از جمله عوامل مهم تأثير- گذار در شيوه و کيفيت زندگي و گروهي افراد است . سلطه اين ابزار تا آنجاست که خصوصي ترين تجربه هاي انساني از جمله هيجان ها و احساسات عميق را برمي انگيزد و در جهت دلخواه خود هدايت مي کند و به اين ترتيب واکنش هاي رفتاري او را در راستاي اهداف و سياست هاي خود شکل مي دهد .
تلويزيون وسيله اي است که استفاده ازآن به هيچ تخصص و دانش ويژه اي نياز ندارد، به طوري که کليه گروههاي سني و جنسي دراجتماع ، به آساني به آن دسترسي دارند و متناسب با دانش ، تجربه ، نيازها و علايق خود از برنامه هاي آن بهره مي برند . شايد بتوان از تلويزيون به عنوان همدم هميشگي انسان امروزي نام برد?که از دوران کودکي تا کهنسالي او را رها نميکند. با توجه به چرخشي که در ديدگاههاي شناخت مخاطب به وجود آمده است و تبديل ?شدن مخاطب منفعل به مخاطب فعال و انتخاب کننده رسانه هاي جمعي و همچنين با در نظر گرفتن رشد تکنولوژي رسانه اي ( ظهور کانال هاي متعدد تلويزيوني ، راديويي ، ويدئو ،ماهواره ، شبکه هاي جهاني اطلاع رساني ، اينترنت و…) و رقابت شديدي که براي جلب مخاطب بين رسانه هاي گروهي مختلف درگرفته است ، امروزه شناخت مخاطبان و آگاهي از نيازهاي آنان و آگاهي دادن به آن ها در زمينه مورد نياز آنان بيش از هر زمان ديگري حياتي شده است ( معاونت مطالعات و برنامه ريزي سازمان ملي جوانان ، 1383 :3 ).
مخاطب بنا به دلايل شخصي و اجتماعي به سوي استفاده از رسانه ( يا رسانه اي خاص ) گرايش مي يابد و انگيزه اصلي وي ، که دستيابي به نوعي رضايت شخصي در انتخاب و بهره- گيري از رسانه است ، جايگزين ارتباط يک سويه سابق مي شود و بر اين اساس ، سليقه و انتخاب مصرف کننده رسانه در تنظيم محتواي پيام ها تأثير مي گذارد ( کاتز4 و همکاران ،1989 ).
تلويزيون در دوره مدرن ابزار مناسبي در انتقال اطلاعات ، آموزش عمومي ، ايجاد نگرش مثبت يا منفي و يا تغيير نگرش سياسي – اجتماعي مردم است، به همين دليل است که تلويزيون و راديو از ابزارهاي مورد استفاده برنامه ريزان ، دولتمردان و سياستمداران هر کشوربراي اداره امور ، در جريان تغيير ديدگاهها و رفتار افراد بوده است . به ميزاني که هدفهاي توسعه ، مورد توجه قرار گرفته ، ابزارهاي مورد استفاده برنامه ريزان و دولتمردان هر کشوري از قبيل راديو و تلويزيون ، براي اداره امور جامعه و تغيير نگرش ها و رفتارها از اهميت بيشتري برخوردار شده است .در بخش اول از توضيح اهداف کيفي صدا و سيما در برنامه دوم توسعه ، آمده است : تقويت نقش اطلاع رساني ، آموزشي و ارشادي صدا و سيما به منظور معرفي و تبليغ ارزشهاي اسلامي – انقلابي در داخل و خارج کشور ………..، معرفي و زمينه سازي براي تحقق اهداف توسعه در افکار عمومي ( شوراي برنامه ريزي صدا و سيما ، مرداد 1372 ) در همين برنامه ، هدف ، جذب مخاطب و اثر گذاري بر رفتارهاي او ذکر شده است ( مهديزاده ، 1381: 14 ).
1-3 اهميت و ضرورت تحقيق
شهروندي به يکي از مهمترين ايده هاي عصر ما تبديل شده و تحقق آن بهترين ملاک مشروعيت حکومت ها شناخته شده است . شهروندي ايده اي است که بي درنگ هم حق فرد را براي برخورداري از حقوق به رسميت مي شناسد و هم مسئوليت هاي جمعي شان را که اداره با ثبات امور بر آنها مبتني است . حقوق شهروندي در چند دهه اخير به عنوان يکي از پيچيده ترين مسائل سياسي و اجتماعي کشور مورد توجه متفکران زيادي در دو حوزه شده است . شهروند به مدد مجموعه حقوق ، وظايفش و تعهداتش راهي براي توزيع و اداره عادلانه منابع از طريق تقسيم منافع و مسئوليت هاي زندگي اجتماعي ارائه مي کند . شهروندي شرافت فرد را به رسميت مي شناسد اما در همان حال بستر اجتماعي را که فرد در آن عمل ميکند را نيز مورد تأييد قرار مي دهد (قسيم اخگر ، 1385 : 18 ).
شهروندي همچون يک شأن به اعضاي جامعه هويت مي دهد و آنان را از يکسري حقوق تحت عنوان حقوق شهروندي برخوردار مي گرداند . اين حقوق داراي ويژگيهاي عام ، برابر و تصويب شده بوده و همچنين داراي ضمانت اجرا از سوي دولت مي باشند .در جامعه مدني و مدرن هر فرد صرفنظر از هويت انساني خود با هويت شهروندي مشخص شناخته ميشود که اين هويت قراردادي و اکتسابي است و با عضويت در يک واحد سيالي به نام کشور حاصل ميشود و با خروج از آن زائل خواهد شد . تحقق جامعه مدني مستلزم تحقق هويت شهروندي است و دراين ميان رسانه ها به عنوان ابزار جامعه مدرن در جهت تحقق اين امر نقش مهمي را ايفا مي کنند .امروزه تلويزيون ازطريق ارائه جذاب ارزشها و الگوهايي مطلوب بر شکل گيري ارزش ها و هنجارها تأثير مي گذارد .
نظرسنجي هاي انجام شده نشان مي دهند که در گروه سني 15 تا 29 سال که دوره شکل- گيري و قوام يافتن شخصيت فرد و هويت فرهنگي اوست ، تماشاي تلويزيون فعاليت غالب در اوقات فراغت محسوب مي شود . بنابراين تلويزيون با توجه به فراگير بودن و گستره پوشش و نفوذ خود ، فراهم آوردن امکان انتخاب متعدد و جذاب بودن پيام هاي خود نقش مهمي در زندگي افراد ايفا مي کند. از طرف ديگر در جهان امروز رسانه ها به ويژه تلويزيون به عنوان ابزاري کارآمد و مؤثر در عرصه تبليغ و متقاعدسازي به شمار مي آيند و با استفاده از فن آوريهاي روزآمد در شکل و محتوا به واسطه اي جذاب تبديل شده اند که در عرصه- هاي مختلف مورد استفاده قرار مي گيرند .تلويزيون در حوزه تبليغات ، تغيير نگرش ، آموزش ، شکل دهي رفتار والگوپردازي جايگاه ويژه اي در جوامع پيشرفته در حال توسعه احراز کرده است ( سازمان ملي جوانان ، 1383 : 13 و 12 ). تلويزيون به عنوان يک رسانه گروهي ، جايگاه خاصي در زندگي انسان امروزي دارد . با ورود اين وسيله ارتباطي به اجتماع ، تحولات بسياري در ابعاد مختلف زندگي فردي و اجتماعي انسان ايجاد شده است. تلويزيون پيام و اطلاعات وسيعي را از طريق برنامه هاي مختلف به مخاطبان خود منتقل مي کند . تمامي گروههاي سني ، حتي نوزادان نيز ساعاتي از اوقات شبانه روز را صرف مشاهده فرآورده هاي متنوع تلويزيوني مي کنند (بيابانگرد ،1381 : 61 ).
در تکميل اهميت مسأله و ضرورت آموزش و تحقق شهروندي به گزارش مرکز پژوهشها در مورد چگونگي ارتقاء حقوق شهروندي در برنامه پنجم توسعه اشاره مي شود. مرکز پژوهشهاي مجلس شوراي اسلامي چگونگي ارتقاء سطح حقوق شهروندي در برنامه پنجم توسعه را بررسي کرد .به گزارش روابط عمومي مرکز پژوهشها ، دفتر مطالعات سياسي اين مرکز با اعلام اين مطلب که براي اداره مطلوب کشور بايد اصولي مانند اجراي قانون ، شفافيت ، پاسخگويي در اداره امور عمومي ، احترام به حقوق شهروندي ، مشارکت دادن همه شهروندان در تصميمات مؤثر در زندگي آنها و امثال اينها توجه ويژه اي صورت پذيرد، افزود : حقوق شهروندي از مقولات مهم حقوقي است که در قانون اساسي کشور ما نيز به اين بحث مهم پرداخته شده است ، اما در عمل و اجرا با وجود تلاش هايي که صورت گرفته ، کماکان موانعي وجود دارند که در مسير احياي کامل حقوق شهروندي در کشور مشکلاتي را بوجود آورده اند . موانعي مانند وجود ابهامات و قيودي در متن قوانين که سبب برخوردهاي سليقه اي و تفسيرهاي متفاوت از اين قوانين شده اند .مرکز پژوهشها مغفول ماندن مسئوليت رياست جمهوري در اجراي حقوق شهروندي ، عدم نهادينه شدن حقوق شهروندي ، غفلت از فرهنگ سازي و اطلاع رساني کافي در جامعه و نبود نظارت مستمر و دقيق ، فعال و پاسخگو در اين زمينه را به عنوان منشأ مشکلات حقوق شهروندي نام برد و افزود : با استفاده از راهکارهاي مناسب از جمله اعمال سياستهايي نظير شفاف سازي قوانين، نهادينه کردن حقوق شهروندي در جامعه و فرهنگ سازي مناسب ، استفاده از نهادهاي مدني و سازمان هاي غير دولتي و ايجاد نظام کنترلي دقيق و اصلاح مسير دادرسي ها ، قطعاً به ارتقاء سطح حقوق شهروندي در جامعه خواهيم رسيد . با گنجاندن پيشنهادهاي ذيل در برنامه پنجم توسعه کشور ماشاهد ارتقاء سطح حقوق شهروندي در جامعه خواهيم بود :
1. ايجاد تشکيلات دفاع از حقوق شهروندي در قوه مجريه
2. ايجاد تشکيلات قضايي ويژه براي رسيدگي به اين نوع جرايم و تخلفات
3. شفاف سازي قوانين مربوط به حقوق شهروندي
4. فرهنگ سازي ، اطلاع رساني و آموزش حقوق شهروندي از طريق مراکز آموزشي و رسانه ملي www.majles.ir))
1-4 اهداف تحقيق
هدف کلي:
بررسي رابطه استفاده از تلويزيون با نگرش به حقوق شهروندي
اهداف فرعي :
1. آگاهي از ميزان استفاده مخاطبين از تلويزيون با توجه به متغيرهاي جمعيت شناختي
2. بررسي رابطه ميان ميزان استفاده از برنامه هاي تلويزيون با نگرش به حقوق شهروندي با کنترل متغيرهاي مؤثر بر اين نگرش مانند : سن ،جنس ،پايگاه اجتماعي- اقتصادي ، منشأ شهري داشتن ، منزلت شغلي
3. بررسي نظرات شهروندان نسبت به عملکرد تلويزيون در آموزش و ايجاد نگرش نسبت به حقوق شهروندي
1-5 سؤالات تحقيق
در اين تحقيق ، سعي مي شود به سؤالات زير پاسخ داده شود :
1. آيا ميان ميزان استفاده از تلويزيون بعنوان مهمترين رسانه جمعي در شکل دهي به افکار با نگرش به حقوق شهروندي رابطه وجود دارد ؟
2. با فرض پذيرش رابطه استفاده ازتلويزيون با نگرش به حقوق شهروندي ، جهت اين رابطه مثبت است يا منفي ؟
3. افرادي که از برنامه هاي تلويزيوني بيشترين استفاده را دارند چه نگرشها و عقايدي دارند و متعلق به کدام گروه اجتماعي هستند ؟ ( ويژگيهاي طبقه اي ، تحصيلي، شخصيتي )
4. ميزان توجه به مسأله شهروندي و آموزش شهروندي توسط تلويزيون از نظر پاسخگويان چگونه است ؟

فصل دوم
ادبيات تحقيق
2-1 مقدمه
دراين فصل به مرور پيشينه تحقيق مي پردازيم که به دو بخش تقسيم مي شود . ابتدا به مرور تحقيقات داخلي و خارجي و بررسي برخي منابع تأليف شده در خارج از ايران که در زمينه شهروندي و اثرات رسانه تلويزيون انجام گرفته ، اشاره مي کنيم و در ادامه به بيان مفاهيم اصلي تحقيق پرداخته و به از بيان مفاهيم به بررسي نظريات تحقيق مي پردازيم و در انتها چهارچوب نظري مورد استفاده و مدل تحقيق بيان شده است .
2-2 تحقيقات داخلي
2-2-1 شهروندي
1. پايان نامه دکتراي سيد محمود نجاتي حسيني با عنوان ” واقعيت اجتماعي شهروندي در ايران (1380-1376 )” که با هدف تحليل و تبيين يک پديده اجتماعي مدرن و نوپديد در ايران معاصر يعني ” شکل گيري هسته اوليه شهروندي در ايران ” انجام گرفته است . اين رساله با طرح 3 پرسش حول محور ” چرايي ، چگونگي و چيستي ” شکل گيري هسته اوليه شهروندي در ايران و با استفاده از 3 فرضيه راهنما و کليدي که ناظر به تأثير گذاري الزامات مدرنيته و نهادسازيهاي حقوقي سياسي و سازو کارهاي بسترساز شهروندي ( در ايران پس از انقلاب اسلامي 57 ) بر شکل گيري هسته اوليه شهروندي هستند، به تحليل و تبيين واقعيت اجتماعي شهروندي در ايران پرداخته است . چارچوب تئوريک اين رساله، جامعه شناسي و نظريه اجتماعي شهروندي مي باشد و روش رساله نيز جامعه شناسي تاريخي تجربي جديد است . از جمله يافته هاي کليدي اين رساله به اين موارد مي توان اشاره کرد :
? شهروندي در ايران 57 به عنوان يک پديده مدرن شکل گرفته است اما همچنان با چالشهاي جامعه شناسي بحراني روبرو است . واقعيت اجتماعي شهروندي و موقعيت جامعه‏شناختي شهروندي سه شكل به خود گرفته است. “امتناع شهروندي” (عدم شكل‏گيري و تقويت زمينه‏ها و بسترسازي شهروندي)، “امكان شهروندي” (ظرفيت و پتانسيل شكل‏گيري و تقويت زمينه‏ها و بسترسازي شهروندي) و “ايجاب شهروندي” (احساس ضرورت وجود زمينه‏ها و بسترسازي شهروندي).
از حيث جامعه‏شناسي تاريخي شكل اجتماعي چهارم يعني “ايجاد شهروندي” (تقويت زمينه‏ها براي بسترسازي موقعيت شهروندي)، در ايران پس از انقلاب اسلامي 1357، نمود اجتماعي پيدا كرده است.
?ابعاد سه گانه شهروندي در ايران دستخوش ديالکتيک پيشرفت/ پسرفت بوده است : از اين ميان ” شهروندي اجتماعي و رفاه ” همچنان ناقص و ناکامل است ؛” شهروندي مدني ” اصولا کم رنگ ، سست ، شکننده و بحراني است ؛ و” شهروندي سياسي” اگر چه در مقايسه با شهروندي هاي اجتماعي و مدني پيشرفت محسوسي داشته است ، اما شکل بندي اجتماعي آن آسيب شناسانه است.
2 .جايگاه مفهوم شهروندي در قانون شهرداري ايران(نجاتي حسيني، 1380).
پژوهش جايگاه مفهوم شهروندي در قانون شهرداري ايران در پاسخ به اينكه آيا در نظام حقوق شهري به ويژه شهرداريها، جايگاهي براي شهروندي محلي از حيث حقوقي ديده شده است يا خير؟ انجام شده است. نويسنده به طرح چالش‌هايي مي‌پردازد كه نظام كنوني برنامه‌ريزي و مديريت شهري به آن مواجه هستند. با استناد به مفاهيم و نظريه‏هاي شهروندي، حقوق و وظايف براي شهرداريها و شهروندي تعيين گرديده و سپس با تكنيك تحليل محتوا در مجموعه قوانين و مقررات شهرداري‏ها اين بررسي انجام شده است.
محقق در بررسي خود به اين نتيجه مي‌رسد كه قانون شهرداري‌ها نتوانسته روح شهروندي و معنا و مفهوم آن را درك كرده و بپذيرد. همچنين رابطه حقوقي اعضاي جامعه محلي و شهري( شهروندان) و شهرداري‌ها بر حسب محتواي حقوقي بخشهاي گوناگون قانون مزبور و نيز موضوع قانون و فصل‌ها و محورهاي حقوقي قوانين مصوب، متغير ديده شده است و با واژه‌هايي چون اهالي، شهرنشين، ساكنان محل و مانند آن بيان شده است. براي مثال، در موضوع انجمن شهر، طرف رابطه مردم هستند، در پرداخت عوارض مؤدّي طرف رابطه است، در بحث ساخت و سازهاي شهري، مالكان طرف رابطه هستند. در بحث اطلاع رساني نيز عموم مردم طرف رابطه هستند و در بحث از تعزيرات، شهروندان مورد خطاب قرار مي‌گيرند، به عبارتي در گفتمان حقوقي شهرداري‌ها رابطه اعضاي جامعه محلي و شهرداري‌ها بسته به نوع و ماهيت موضوع حقوقي اين اعضاء، هويت حقوقي گوناگوني پيدا مي‌كنند كه هيچ كدام ناظر به هويت حقوقي شهروندي نيست.
?. مقاله تحقيقي با عنوان ” جوانان ،شهروندي و ادغام اجتماعي “(ذکايي ،1382) که توسط مرکز مطالعات سازمان جوانان با هدف : آگاهي يافتن از چگونگي تأثير سياستهاي اجتماعي – فرهنگي جوانان بر هويت يابي آنها از خود به عنوان شهروند و نيز ملازماتي که اين هويت يابي بر مشارکت سياسي / اجتماعي آنها بر جاي مي گذارد، انجام گرفته است . پژوهش جوانان، شهروندي و ادغام اجتماعي، با توجه به اين مسأله كه تحولات ساختاري جامعه ايران در دو دهه اخير در مواجهه با جهاني شدن و رشد فن آوري هاي اطلاعات و ارتباطات و نيز عوامل محدود كننده داخلي كه كميت گرايش هاي سياسي جوانان را با تغييراتي مواجه ساخته و اولويت هاي مشاركتي آنها را تغيير داده، مي خواهد با استفاده از نظريه كيفي و با رويكرد نظريه ميداني نگرش جوانان 18 تا 30 سال شهر تهران، نسبت به ادغام اجتماعي و شهروندي را به كمك الگوهاي مشاهده در گرايش هاي ذهني و عملي آنها كه پاسخگويان نسبت به ابعاد مختلف ادغام اجتماعي، شامل ابعاد رفتاري، گرايش يا احساس شهروندي، به صورت مستقيم و غير مستقيم ابراز كرده اند را بسنجد.
همانطور كه گفته شد، در اين بررسي از يك رويكرد نظريه ميداني استفاده شده است. نظريه ميداني، كشف تئوري از داده ها است و به صورت استقرايي و بر مبناي تحقيق اجتماعي توليد مي شود. جامعه آماري اين بررسي جوانان شهر تهران است كه نظر به پيچيدگي و تنوع در ارزش و گرايش هاي حاكم بر جوانان، نمونه ها كه تعداد 108 نفر بود، بر حسب طبقه اجتماعي و سبك هاي زندگي هر طبقه انتخاب شدند.
نتايج تحقيق نشان مي دهد كه تلقي عمودي از رابطه و موقعيت شهروندي ، ناآشنايي با حقوق اجتماعي و فرهنگي و نداشتن انتخاب در بازآفريني مدل رفتاري مرجع جوانان در تقويت انفعال و احساس حاشيه نشيني اجتماعي آنها موثر است. از طرف ديگر فردي شدن، استقلال طلبي، خرد شدن هويت، غير خطي شدن مسير گذار و تغيير اولويت و اهميت مولفه هاي آن، كيفيت و ميزان سرمايه اجتماعي كه جوانان به عنوان يك گروه اجتماعي از آن برخوردارند، نقش مهمي در مرز بندي آنها از عرصه خصوصي ، عمومي و به دنبال آن رفتار شهروندي آنان دارد.
4. شهر شهروند‌مدار و شهر زورمند مدار (پيران، 77-1376 ).
در پژوهش شهر شهروندمدار، دو?نمونه نظري ساخته شده است. شهر شهروند مدار و شهر زورمند مدار، و مفهوم شهروند و شهروندي به عنوان وجوه تمايز بين شهرها در نظر گرفته شده است. پيران در اين سلسله مقالات به طرح يک ايده آل تايپ از شهر در رابطه با شهروندان مي پردازد . شهر شهروند مدار محصول جامعه‏اي است كه در آن فرد خارج از شبكه خوني، قومي، عشيره‏اي و قبيله‏اي خود داراي هويت است. چنين جامعه‏اي بر وفاق اجتماعي كه به صورت قرارداد اجتماعي بروز مي‏كند، استوار است و جامعه مدني قدرتمندي تولدو تكامل يافته است. زندگي به سه عرصه مرتبط ليکن مجزا يعني عرصه خصوصي، عمومي و حكومتي تقسيم شده است و قانون كه نهادينه شده و مورد قبول آحاد مردم است، حد و مرز هر عرصه و رابطه بين آنها را تعيين مي‏كند. افرادي كه عنوان شهروند را دارند در هر عرصه صاحب حقوق مشخص، تعريف شده و نهادينه‏اند. نظام سياسي به مشروعيت نيازمند است و حتي كاربرد زور كه در مواقعي خشن و رعب‏آور است نيز بايد با فرآيندهاي قانوني همراه باشد و مشروع به نظر برسد. گرچه در تحليل نهايي، شهر شهروند مدار نظامي طبقاتي است و طبقه حاكم، قدرت را در دست دارد. ليكن براساس قواعد بازي سياسي، به حفظ قدرت مبادرت مي‏كند و اين امر را پذيرفته است كه گروههاي ديگري نيز باز هم براساس قواعد بازي سياسي در جهت اشغال حاكميت مي‏كوشند و تلاش مي‏كنند تا براي مردم صاحب حقوق، قدرت خود را مشروع جلوه دهند.
“شهر زورمند مدار” حداقل از جهات نظري در مقابل نمونه نظري “شهر شهروند مدار” قرار دارد. افراد تنها از دريچه خون و نسب هويت دارند. خاندان، محله، عشيره و قبيله و نظاير آن بر فرد، حاكميتي بلامنازع دارند و فرد خارج از محدوده‏هاي يادشده هويتي ديگر ندارد. علايق گروه حاكم بر همه چيز مسلط است و استدلال مي‏شود كه عوامل ساختاري در طول تاريخ عامل پديد آمدن اين الگوي نظري است كه در دوره‏هايي پررنگ و مشهود است و در دوره‏اي



قیمت: تومان


پاسخ دهید